วัดหนองบัว น่าน

จิตรกรรมฝาผนังที่วัดหนองบัวไม่มีหลักฐานบันทึกไว้ชัดเจน แต่คาดกันว่าเป็นฝีมือของ หนานบัวผัน ศิลปินชาวไทลื้อที่เคยสร้างงานจิตรกรรมที่วัดภูมินทร์ที่อำเภอเมืองน่าน ซึ่งมีภาพที่โด่งดังได้แก่ภาพปู่ม่านย่าม่าน เพราะเมื่อปรียบเทียบภาพจิตรกรรมทั้งสองก็พบความเหมือนทั้งลายเส้น, สีสัน, ใบหน้า และฉากกว่า 40 จุด อีกทั้งยังมีมุมมองและแนวคิดที่ทันสมัย รู้จักนำสีสันมาใช้ เช่น สีแดง ฟ้า ดำ น้ำตาลเข้ม และมีวิธีลงฝีแปรงคล้ายภาพวาดสมัยใหม่

เรื่องราวในจิตรกรรม ได้แก่ พุทธประวัติ และ จันทคาธชาดก ซึ่งเป็นนิยายคติธรรมเก่าแก่ในหนังสือ ปัญญาสชาดกปัจฉิมภาค ชาวบ้านในภาคเหนือเรียกว่า ค่าวธรรม เป็นนิทานธรรมที่สอนให้กุลบุตรและกุลธิดาเอาแบบอย่างจริยธรรมที่ดีงามเช่น การเสียสละเพื่อประโยชน์ส่วนรวม ความกตัญญูกตเวที ความซื่อสัตย์สุจริต และความเมตตากรุณา

การสืบประวัติจากรายละเอียดของจิตรกรรม ประเมินอายุจิตรกรรมว่าคงอยู่ในราวสมัย รัชกาลที่ 4 ถึง รัชกาลที่ 5 เนื่องจากพบภาพเรือกลไฟและรูปทหารชาวฝรั่งที่ผนังด้านทิศเหนือ ตามหลักฐานในจดหมายเหตุหลายแห่งแสดงให้เห็นว่าประเทศไทยมีเรือกลไฟใช้ตั้งแต่ รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงสันนิษฐานว่าช่างเขียนคงเห็นและนำแบบมาเขียนไว้

จิตรกรรมฝาผนังวัดหนองบัวแห่งนี้ได้ทำหน้าที่สะท้อนความเป้นอยู่ของผู้คนสมัยนั้นได้เป็นอย่างดี ภาพจิตรกรรมฝาผนังจึงเสมือนเปิดโอกาศให้คนดูได้จินตนาการได้อย่างกว้างไกลทำให้รู้สึกเพลิดเพลินสนุกสนาน ใจคอเบิกบานชอบกล สิ่งสะท้อนจากภาพเขียนที่เห็นได้ชัดคือการแต่งกาย โดยเฉพาะการแต่งกายของผู้หญิงที่นุ่งผ้าซิ่นลายน้ำไหล หรือผ้าซิ่นตีนจกที่สวยงาม และปัจจุบันยังเป็นหัตถกรรมพื้นบ้านที่มีชื่อเสียงของชาวไทลื้ออีกด้วย

ช่วงเวลากลางวันโดยเฉพาะช่วงวันหยุด บริเวณหน้าวัดจะถูกขับกล่อมไปด้วยเสียงเพลงซะล้อ-ซอ-ซึง นำโดยชาวบ้านท้องถิ่น เนื่องด้วยชาวไทยลื้อหมู่บ้านหนองบัวมีความสามารถด้านการเล่นดนตรีพื้นบ้าน ประกอบด้วยเครื่องดนตรีภาคเหนืออย่าง ซะล้อ ซอ ซึง ขลุ่ย จึงรวมตัวกันอนุรักษ์เพื่อมาขับขานบทเพลงล้านนาให้นักท่องเที่ยวได้สัมผัสถึงกลิ่นอายดนตรีแบบชาวล้านนาดั้งเดิม หากใครอยากมาฟังควรมาก่อนเวลา 16:00 นักท่องเที่ยวที่ชื่นชอบสามารถหยอดเงินบริจาคเพื่อสืบสานวัฒนธรรมชุมชนได้ตามสะดวก

หรือ เฮือนไทยลื้อมะเก่า ด้านหลังของวิหารวัดหนองบัว มีการนำเรือนไทยลื้อมาจัดแสดงเพื่อให้นักท่องเที่ยวได้ศึกษาถึงวิถีชีวิตแบบชาวไทยลื้อในอดีต บนเรือนไทยลื้อจัดแสดงข้าวของเครื่องใช้ประจำวันต่างๆให้ได้ชม อีกทั้งเป็นแหล่งผลิตและจำหน่ายผาซิ่นทอมือซึ่งเป็นสินค้าชุมชนบริเวณวัดหนองบัว